Aanmelden

 

 


Een pensioenfonds is geen bedrijf

​Onder mijn vorige column Een schot voor de boeg stonden interessante reacties. Een paar ervan trokken mijn bijzondere aandacht omdat het pensioenfonds erin werd bekeken als een bedrijf. Als de winst gezond is en de jaarcijfers zwart zijn, dan kun je meer uitkeren, zo was het idee. Zo werkt het bij een pensioenfonds echter niet… Waarom is dat? 

Hoe gaat het bij een bedrijf? 
Er zijn bedrijven die heel sterk sturen op hun kaspositie. Zolang je maar voldoende geld in kas hebt om de binnenkomende rekeningen te betalen, is er niets aan de hand en gaat het bedrijf niet failliet. Maar het is wel riskant. Want stel dat het bedrijf een forse investering moet doen, en het heeft daar geen geld voor opzij gelegd, dan ontstaat er toch een dik probleem.
Dus ook al heeft een bedrijf voldoende geld in kas dat het vrijelijk mag uitgeven, is het niet altijd verstandig dat zomaar te doen.

Het is beter om alvast rekening te houden met toekomstige, grote investeringen en daarvoor geld opzij te zetten. Dan stuur je als bedrijf op de  verlies- en winstrekening.
Als het bedrijf  winst maakt, kan het zonder al te veel risico te lopen gaan nadenken over wat het met die winst gaat doen; geheel of gedeeltelijk op de spaarrekening zetten of  de winst uitkeren aan de eigenaren, bijvoorbeeld als een dividenduitkering aan de aandeelhouders. Dat mag het bedrijf zelf bepalen. 

De balans van de onderneming
Ieder bedrijf houdt ook een balans bij. Daarin wordt de vermogenspositie van het bedrijf bepaald door alle verplichtingen van het bedrijf te vergelijken met alle bezittingen. Als het saldo negatief is loopt het bedrijf op termijn een financieel risico. Dat geldt ook als er nog voldoende geld in kas is om de rekeningen te betalen en zelfs als er nog winst gemaakt wordt.

Immers, zolang de bezittingen minder zijn dan de verplichtingen, is er sprake van een tekort en loopt het bedrijf het risico dat het op enig moment niet kan voldoen aan zijn verplichtingen.
Als het saldo op de balans positief is, heeft het bedrijf wat vet op de botten. Naarmate dit vetkussen groter is kan het bedrijf beter tegen een stootje. In dat opzicht geeft de balans eigenlijk het beste weer hoe het bedrijf er op de lange duur financieel voor staat. 

Hoe werkt het bij een pensioenfonds?
Het pensioenfonds krijgt premies binnen en belegt dat geld op een zorgvuldige manier. Daarmee wordt vermogen opgebouwd. Tegenover dit vermogen staat een verplichting. Het pensioenfonds heeft immers aan zijn deelnemers pensioenrechten toegekend die uitgekeerd moeten worden bij pensionering.

Omdat een pensioenfonds het geld beheert van de deelnemers en daar vaak tientallen jaren voor verantwoordelijk is, kent de wet allerlei waarborgen waaraan het pensioenfonds moet voldoen. Een pensioenfonds is aan veel strengere regels gebonden dan een bedrijf en het is veel minder vrij om te besluiten wat het met dat geld gaat doen.

De belangrijkste regel is dat het pensioenfonds alles in het werk moet stellen om het toekomstige pensioen dat aan de deelnemer is toegezegd, te kunnen betalen.
De toekomstige rechten van de deelnemers moeten ook als het economisch tegen zit, zo goed mogelijk worden gewaarborgd. 

De balans van het pensioenfonds
Een pensioenfonds houdt net als een bedrijf zijn kaspositie bij, stelt een verlies en winstrekening op en een balans. Maar anders dan een bedrijf, wordt een pensioenfonds vooral beoordeeld op zijn balans. Die geeft immers het beste weer of het pensioenfonds ook op de langere termijn zijn financiële positie zodanig op orde heeft dat het altijd in staat is de toegezegde pensioenen te kunnen betalen.

De wetgever schrijft voor dat de bezittingen van het pensioenfonds niet lager mogen zijn dan de verplichtingen. Sterker nog; het vermogen moet aanzienlijk groter zijn dan de verplichtingen, zodat onvermijdelijke tegenvallers kunnen worden opgevangen. Zolang aan die extra bescherming niet wordt voldaan, is het pensioenfonds verplicht maatregelen te nemen om in een aantal jaren orde op zaken te stellen.

Het pensioenfonds moet er dan voor zorgen dat er óf meer vermogen binnenkomt, óf dat het de verplichtingen omlaag brengt. In die situatie is indexeren (pensioenen verhogen met een toeslag) niet toegestaan. Anders dan het toegezegde pensioen, heeft de deelnemer immers geen recht op toeslagen, alleen als de financiële positie dit toelaat.

Pas als het vermogen tenminste 10% meer bedraagt dan de verplichtingen, mag het pensioenfonds heel voorzichtig beginnen met het toekennen van toeslagen.
Zolang dat percentage niet is gehaald mag het pensioenfonds niets extra’s uitkeren en draagt alle winst die wordt gemaakt bij aan het zo goed mogelijk veilig stellen van de toegezegde pensioenen. 

Anders
Het werkt dus echt anders dan bij een bedrijf.
Ook als het pensioenfonds ruim voldoende geld in kas heeft, kan het niet besluiten daar zomaar iets van uit te keren aan de deelnemers. Hetzelfde geldt wanneer er in enig jaar een forse winst wordt gemaakt. Ook dan mag het pensioenfonds niet besluiten om een dividenduitkering te doen aan de deelnemers. Zelfs als er jaar op jaar winst wordt gemaakt en het geld tegen de plinten klotst, dan nog kan er geen extra uitkering aan de deelnemers worden gedaan, zolang het pensioenfonds nog niet over voldoende vermogen beschikt.
Het pensioenfonds moet van de wetgever immers voldoende vet op de ribben hebben om economische tegenvallers op te kunnen vangen.

Op zich is dat een verstandig beleid. Maar je kunt natuurlijk wel van mening verschillen hoeveel vet een pensioenfonds op de ribben moet hebben. Maar dat is geen eenvoudige discussie. Bij een lagere buffer kan wel eerder worden geïndexeerd, maar daar staat tegenover dat het toegezegde pensioen meer risico loopt. Met recht een dilemma.

 

Freek Busweiler
Freek Busweiler is bestuurslid van Pensioenfonds PGB vanaf 2018. Hij gaat in zijn columns graag in op thema’s waarmee hij zich in het bestuur bezig houdt: communicatie en dienstverlening. Maar ook op onderwerpen die als gepensioneerde dicht bij hem staan.

Vorige column
Een schot voor de boeg

Jan Roo reageer
reageert op 09-10-2018:

Mijnheer Busweiler. Een mooi verhaal. Klinkt bekent in de oren. Maar geef nou eens antwoord op mijn al eerder gestelde vragen in eerdere columns gesteld. Want m.i. zien daar meerdere mensen naar uit. Het vermogen moet aanzienlijk groter zijn dan de verplichtingen zegt u. Vermogen : ca. 1500 miljard euro. Rendement netto : ca. 7 tot 8 % per jaar. Verplichtingen : ca 30 miljard per jaar. In welke verhouding staat dan het vermogen en rendement t.o.v. de verplichtingen ? Hoeveel vet moet er dan op de botten zitten of hoeveel rendement moet er gemaakt worden om WEL te indexeren ? 5000 miljard 10.000 miljard of nog meer? Een rendement van 10 of 12 of 15 of nog meer procent ? Geef daar nou eens antwoord op Mij dunkt dat een pot van 1500 miljard al een dekkingsgraad heeft van 50 jaar. Er hoeft dan niet 1 euro bij te komen. Maar aan rendement komt er al 7% minimaal bij per jaar oftewel 105 miljard. Genoeg voor een dekkingsgraad van 3,5 jaar. Elk jaar groeit de dekkingsgraad dus met 3,5 jaar. We hebben een pot van 1500 miljard oftewel 50 jaar , waar elk jaar 3, 5 jaar bijkomt. Over 10 jaar dus een dekkingsgraad van 85 jaar oftewel 8500 procent. Of zie ik dat verkeerd ? Hoe geloofwaardig komen zulke verhalen van de pensioenfondsen nog over ? Het geld klotst tegen de plinten zegt u ? Het golft over de dijken naar mijn idee. Je kunt misschien wel spreken van een tsunamie. Geef nou eens antwoord op mijn vragen zoals al eerder gesteld en op bovengenoemde. Hier nog een heel concrete : Zitten de pensioenfondsen nou verhalen te vertellen die niet de waarheid zijn of zit ik nou steeds onwaarheden te vertellen ? U zit in het bestuur dus neem ik aan dat u ook kennis van zaken hebt. U komt neem ik aan ook op voor de belangen van de gepensioneerden en toekomstige gepensioneerden. En dat is m.i. : de gepensioneerden en de toekomstige geven waar ze recht op hebben , dat is : hun het pensioen geven waar ze recht op hebben nl : de betaalde premie en rendement uitkeren als pensioen. En dat is heel veel meer dan wat er nu wordt uitgekeerd aan pensioenen. Anders zou die super mega giga pot die pensioenpot heet geen 1500 miljard euro bevatten in een tijdsbestek van ca. 75 jaar sinds de pensioenfondsen zijn ontstaan. Mijnheer Busweiler ik zie graag uw antwoord(en) tegemoet.

Aysso Reudink reageer
reageert op 12-10-2018:

Inderdaad, hoeveel vet moeten de pensioenfondsen op de botten hebben om nog te kunnen indexeren? Dat hoogst cruciale onderwerp wordt tussen neus en lippen aan het einde van de column even genoemd terwijl dat nu net de essentie vormt waarom er wel of niet geïndexeerd wordt. Helaas een gemiste kans! Toeval of bewust? In 2003 was het totale pensioenvermogen 490 miljard euro. Tot 2008 werden de pensioenen praktisch elk jaar geïndexeerd. In 2013 was de pensioenreserve gestegen tot ruim 1.100 miljard euro, ondanks de crisis. Dat is dus meer dan een verdubbeling in tien jaar tijd! Op dit moment is de totale pensioenreserve gestegen naar 1.500 miljard euro. Een toename van 400 miljard in vijf jaar. Dat is een stijging van bijna 36,3 procent! Tóch is er sinds 2008 plotseling sprake van onvoldoende dekkingsgraden en zijn de pensioenen niet meer geïndexeerd. Sterker, ze zijn gekort, met als excuses de crisis. De pensioenreserves zijn de laatste 15 jaar met 306 procent gegroeid, en toch is er geen ruimte voor indexering. Wat is er tussen 2003 en 2008, de laatste keer dat er is geïndexeerd, respectievelijk 2018 gebeurd wat we in 2003 nog niet wisten? De toekomstige demografische ontwikkelingen waren in 2003 ook al bekend. Akkoord, we worden wat ouder, maar dat staat in geen enkele verhouding tot de enorme toename van de pensioenreserves die ondanks de crisis tegen de klippen op gegroeid zijn. Het probleem in Nederland is dat niemand klip en klaar kan of wil vertellen hoe de vork in de steel zit. Veel wollig taalgebruik en mist die worden opgetrokken moeten schijnbaar de ware toedracht verhullen. Simpele rekenmodellen die uitgaan van premie-inkomsten, rendement en reserves aan de ene kant, en de te verwachten uitgaven aan de andere kant laten zien dat er geld in overvloed is. Uit de bestaande pensioenreserve van 1500 miljard kunnen 50 jaar lang de huidige pensioenen à 30 miljard euro per jaar (CBS) betaald worden. Tel daarbij op de premie-inkomsten en rendementen voor de komende 50 jaar en de botten bezwijken zowat onder de vetreserves inclusief de inflatiecorrecties. Wordt het niet eens tijd dat de pensioendeelnemers klare wijn geschonken wordt? Hebben de pensioendeelnemers daar geen recht op? Het is immers hún geld! Dan nog even dit. Alvorens die 1500 miljard euro een abstractie wordt is het misschien handig te weten hoeveel geld dat is. De totale beurswaarde van alle beursgenoteerde bedrijven AEX, AMX en AscX is 539 miljard euro (dec. 2017) Voor die 1500 miljard kan 2,8 keer het totale beursgenoteerde bedrijfsleven, incl. alle multinationals, gekocht worden. Die 1500 miljard euro is 5,6 keer de Nederlandse Rijksbegroting 2017 à 264 miljard. Nog een andere: wanneer we die 1500 miljard euro over alle 17 miljoen Nederlanders verdelen dan krijgt elke Nederlander 88.235 euro. Die pensioenreserve is buitenproportioneel. Er is geen enkele reden om niet te indexeren.

Catharina reageer
reageert op 14-10-2018:

Wanneer wij de astronomische bedragen (die beweerd worden "'AANWEZIG" te zijn) in de Nederlandse pensioenpotten in ogenschouw nemen, is het toch schandalig dat de huidige "grijze" bevolking van (ex)deelnemers en premiebetalers in de laatste 10 jaren geen enkele verhoging of compensatie -als gevolg van belastingverhogingen- van opgebouwd pensioen hebben mogen ontvangen (behalve zelf ingelegde premie natuurlijk, voor het geval men nog werkt). Staat 'de uitvoerende macht' er wel eens bij stil wie de eigenaren van deze pensioenpot zijn alvorens kortingen, stilstand etc. toe te passen???

H.Mulder reageer
reageert op 15-10-2018:

En meneer Busweiler gaat er nu even goed bij zitten en denken : wat van verhaaltje kan ik nu weer verzinnen om mijn gelijk te krijgen ? TOCH ? ? ? ''Laat die oudjes toch barsten , over een paar jaar zijn ze er toch niet meer '' !

Roel reageer
reageert op 18-10-2018:

Vandaag 18 oktober 2018 gelezen op teletekst: Het niet verhogen van de pensioenen is niet meer uit tel leggen. Daarom moet er snel een nieuw pensioenstelsel komen. Dat zeggen de twee grootste pensioenfondsen van ons land, ABP en Zorg en Welzijn. Volgens het ABP lopen de pensioenen totaal uit de pas met de huidige economie. Hoe staat ons pensioenfonds PGB hierin? En waarom staat nergens duidelijk aangegeven het percentage gemiste toeslagen? Zie ABP. Waarom is ons pensioenfonds hier zo geheimzinnig mee?